Walden ilk bakışta bir doğa kitabı gibi duruyor: göle taşınan, kulübe kuran, fasulye eken bir adam. Ama kitabın asıl motoru ormanda değil, bir defterde. Thoreau'nun en uzun ve en çetin bölümü "Ekonomi" adını taşıyor ve gerçekten bir hesap defteri gibi okunuyor — kalas kalas, çivi çivi dökülen bir masraf listesi. Kulübenin tam tutarı tek tek yazılıyor: tahta, kiremit, menteşe, tebeşir. Karşımızdaki, mistik bir münzevi değil; makbuz tutan bir münzevi.
Bu defter kitabın tezini de taşıyor. Thoreau bir yerde şunu söylüyor: bir şeyin maliyeti, "hemen ya da uzun vadede o şeyi ödemek için gereken ömür kadardır". Cümle sade görünüyor, ama altındaki hamle ağır. İktisadın dilini — fiyat, kar, bilanço — alıp iktisada karşı çeviriyor. Bir evin bedeli para değil, o paraya çalışırken harcadığın yaşamdır. Yirmi yıl ipotek ödeyen Concord çiftçisi evine sahip olmuyor; ev ona sahip oluyor. Walden'ı ayakta tutan şey doğa övgüsü değil, bu tersine çevrilmiş muhasebe.
Kitabın ortasındaki cümle de bir niyet beyanı. Thoreau ormana, "hayatın yalnızca asli gerçekleriyle yüzleşmek" ve ölüm kapıyı çaldığında yaşamamış olduğunu görmemek için gittiğini söylüyor. Buradaki anahtar kelime kaçış değil, deney. Walden bir hayatta kalma kılavuzu değil, kurulmuş ve sınırları çizilmiş bir deney. Kulübenin kasabaya iki mil mesafede kurulması da bundan: yalnızlığın gerçek olmasına yetecek kadar uzak, uygarlıkla kavga edebilmesine yetecek kadar yakın.
İtirazlar tam burada düğümleniyor. Adam kendi ayakları üzerinde durmayı vaaz ediyor, ama kulübe Emerson'ın arazisinde, çamaşırı eve gidiyor, annesinin sofrası yürüme mesafesinde. Bunların hepsi doğru ve kitap bunları saklamıyor. Ama itiraz çoğu zaman yanlış türü hedef alıyor. Walden kimseye "her şeyi bırak, ormana kaç" demiyor; "neyin ucuna kaç yılını bağladığını hesapla" diyor. Önerilen, inziva değil, defter tutmak. Deneyin geçerli olması için Thoreau'nun tam bir Robinson olması gerekmiyordu; bir hesap ve iki yıl yetiyordu.
Yazar olarak da defterci. Fasulye tarlasında her sıranın uzunluğunu, her kuş sesini, çapanın çıkardığı her ok ucunu kaydediyor, sonra bunu bir anda ahlak dersine çeviriyor. Üslubun gücü bu ani geçişlerde: önce somut bir ayrıntı, hemen ardından sert bir hüküm. Kitabın en iyi anları böyle kuruluyor; sahne kurulur, sonra darbe iner. En yorucu anları ise tersinden geliyor — hüküm öne geçip sahneyi beklettiğinde Thoreau bir vaiz gibi uzuyor. "Ekonomi" bölümü bu yüzden aynı anda hem en parlak hem en sabır isteyen kısım. Gözlemci ile nutuk atan, aynı sayfada nöbetleşiyor.
Kitabın en çok dikkat çeken cümlesi de "Sonuç"ta saklı: Bir kişi yoldaşlarının yürüyüş hızına uyum sağlayamıyorsa belki de bu farklı bir davulcu duyduğu içindir. (s. 287). Thoreau bunu bir bireysellik övgüsü olarak değil, hesabın devamı olarak söylüyor: başkasının temposuna yürümek, başkasının faturasını kendi ömründen ödemektir. Hemen ardından gelen imge de aynı yöne bakıyor — elma ağacıyla çınarın aynı hızda olgunlaşması beklenmez. Mesele üstünlük değil, kur farkı. Farklı davulcu, özel olmanın değil, ödünç bir takvimi reddetmenin adı.
Kitap en lirik cümlesini sona saklamış: "Doğacak daha çok gün var. Güneş sabah yıldızından başka bir şey değildir." Bir hesap defteri böyle bitmez. Ama Walden zaten muhasebeyi bir yere kadar taşıyıp bırakıyor; sayfayı kapatan şey rakam değil, sabahın kendisi. Yine de defteri unutmamak gerekiyor. Thoreau'yu yüz yetmiş yıl sonra hala okutan, göl manzarası değil, herkesin kaçtığı o tek soru: bu ayı neye ödedin?
Okuma Önerisi
Walden, oturup tek solukta bitirilen bir kitap değil; aralıklı, bölüm bölüm, tercihen yanınızda bir defterle okunmak istiyor. Önce "Ekonomi", "Nerede ve Niçin Yaşadım" ve "Sonuç" bölümlerini okuyun — kitabın omurgası bu üçünde. Doğa tasvirlerinin arasında kaybolmaktan korkmayın, ama kitabı bir kaçış el kitabı gibi değil, bir hesap sorma aracı gibi elinize alın. Sorduğu soru ormana gidip gitmeyeceğiniz değil: zamanınızı neye, hangi kurdan değiştiğiniz.
